İLÇEMİZİN KÜLTÜREL DEĞERLERİ

Aydinlar Mahalli Yemek ve Tatlilari PERDE PİLAV Fes şeklindeki tencerelerde pişirilen perde pilav, Siirt'in en şöhretli misafir yemeğidir. Evvela yumurta, süt ve yağ ile yoğrularak hazırlanan hamur, özel tencereye yufka şeklinde sıvanır. Önceden kızartılan keklik veya tavuk eti, et suyu ile hafifçe pişen pirinçle birlikte, çeşitli baharat ve badem içi ile bezenerek bu tencereye konur, üzeri yine yumurtalı hamurla sıvandıktan sonra tencere kapağı örtülür. bundan sonra bir müddet köz ateşin üzerinde döndürülerek pişirilir. Hazır hale gelen perde pilav yeneceği sırada kapağı çıkarılır. Tencerenin ters yüz edilmesiyle tepside külah şeklinde duran nefis yemek, börek gibi kızarmış olan kabuğu yarılarak tabaklara dağıtılır. Perde Pilavı çevreleyen yufka sırrı, bademler erkek çocuğu, keklik eti mutluluğu ve barışı simgeler. BÜRYAN (PERİVE) Kuyu içerisinde odun yakılarak, ateş köz haline getirilir. Kuzu etinin (Yırım gövde) but ve kol kısmı ayrıldıktan sonra, leğen kemiği bırakılarak diğer kemiklerden sıyrılır. Kemikli etler, kuyuya yerleşebilecek büyüklükte kulplu kazan içerisine konur, su ilave edilerek köz üzerine yerleştirilir. Kemiksiz etler, çember şeklinde bulunan demire yerleştirilmiş çengellere, 10-15 tane yarım gövde, leğen kemiğinden asılır ve kuyu içerisine havada kalacak şekilde duvarlara değmeden daldırılır, kuyunun üstü metal kapak ile kapatılarak kenarları kül ile sıvanır. Pişme esnasında etin yağı, kazanın içine damlayarak, kuyu içerisinde duman oluşmadan etin daha lezzetli pişmesi sağlanır. Ortalama 2-2.5 saat sonra pişen kemiksiz etler, kuyudan çıkarılarak tezgah üstüne asılır. Bıçak ile istenilen miktar kadar kesilerek tartılır ve kuşbaşı büyüklüğünde pide ekmek üzerine doğranarak, tuzlanıp taş fırında ısıtıldıktan sonra servis yapılır. Ortalama 3-3.5 saat sonra, kazan kuyudan çıkarılarak, pişen kemikli etler bir tepsi içerisinde tezgaha konur ve istenilen miktar kadar tartılarak, pide ekmek üzerinde tuzlanıp, taş fırında ısıtılarak servis yapılır. SİİRT KÖFTESİ (KİTEL) Mahalli tabirle kitel diye adlandırılan Siirt Köftesi, ince bulgurdan yapılır. Önce su ile yoğrulup hamur haline getirilen köftelik bulgurun içine yağlı et ile pirinç, maydanoz, soğan ve bir miktar baharat konulduktan sonra bundan iri köfteler yapılarak kaynar suda haşlanmak suretiyle pişirilir. Bu ağır köfte yemeğinin yanında genellikle garnitür olarak ekşi sebzeli çorbalar veya bamya bulunur. Pırtike denilen ıspanak çorbası bunların başında gelir. ayrıca nube denilen çok acı ottan yapılan çorba da bu arada sayılabilir. BUMBAR (COKAT) Bu yemek, yerel Cigor bayramının özel yemeğidir. Önceden temizlenmiş, tuzlanarak kurutulmuş ya da taze olarak temizlenmiş ince bağırsakların bir ucu dikilir. Yıkanmış ıslak pirinç, karabiber, maydanoz ve elle doğranmış ince et parçaları karıştırılarak bağırsakların içine doldurulur. 20-30 cm. uzunluğunda olacak şekilde hava alması için şişle bir iki yerden delinir. Diğer ucu da dikildikten sonra 1,5 saat kadar kaynatılarak pişirilir. Bağırsaklar dolgun duruma gelince ateşten indirilir. Kaynar sudan alınan bumbarlar, geniş bir kap içinde üstü bezle örtülerek, yarım saat kadar dinlendirildikten sonra servis yapılır. YOĞURTLU KÖFTE (KİFTEL LEBEN) Köftelik bulgur ıslatılır, yarım saat dinlendikten sonra yoğrulur. Ufak parçalar halinde koparılan hamur parmak ile bastırılarak şekil verilir. Kaynatılmış tuzlu suyun içinde 10-15 dakika haşlandıktan sonra kevgir ile süzülür. Ayrı bir yerde sarmısak dövülür, yoğurdun içine katılır. Hazırlanan bu harç soğumaya bırakılan haşlanmış köftelerin üzerine dökülür. Ayrı bir tencerede kızdırılan yağ hazırladığımız harcın üzerine dökülür. Kırmızı biber ve nane eklenerek servis yapılır. SARIMSAKLI KÖFTE (KİTEL FUM) Çok zaman serin mevsimlerde, pazar sabahları yenen sade bir köftedir. Bu da ince bulgurdan yapılır. Bulgur hamur haline getirilerek elle geniş ve ince bir daire şekli verildikten ve kaynar suda haşlanarak pişirildikten sonra, yağlı kavurmanın sıcak suda eritilmesi ve bir miktar ince sarmısak ilavesiyle elde olunan bir nevi salçaya batırılarak yenir. VARAK KEÊK Normal sertlikte hazırlanan hamur, yufka yapılarak dilimlenir ve kurutulur. Hamurun iki katı kadar pekmez yarısı oranında da su ile karıştırılır. Kaynatılır. Kaynamış bu karışıma hamurlar atılır. Yarım saat kaynatılır. Pişen hamurlar karışımla birlikte tepsiye dökülür. Üzerine ceviz serpilir. Soğuduktan sonra servise hazır hale gelir. ASİDE Un, yağla birlikte kısık ateşte kahverengini alıncaya kadar kavrulur. Kavrulan un soğumaya bırakılır. Bir tencere ile unla orantılı olarak ağda hazırlanır. Ağda da soğutulur. Kavrulmuş unla ağda iyice yoğrularak elle şekil verilir. Tatlı servise hazır olur. RAYOSU MEKETİP 2 kg. una 2 yumurta kırılır. Bir çay bardağı zeytinyağı ve bir çay bardağı yoğurtla hamur iyice yoğrulur. Yufka yapılır. Yufka içine ceviz dövülmüş olarak serilir. Yufka katlanır. Mektup zarfı şeklinde kesilir. Adı da buradan gelir. Kızdırılmış zeytinyağı içine atılır. Kızartılır. Pekmez veya şekerli suya batırılır. Tatlı servise hazır hale gelir. IMÇERKET 1 kg un, 1 yumurta ve bir çay bardağı yoğurtla kulam memesi yumuşaklığında yoğrulur. Çok az miktarda tuz atılır. Bu humar yaş ezin altında, küçük parçalar halinde kesilerek dinlendirilir. 15 dakika dinlenen küçük kesilmiş hamurlar açılır ve yağda kızartılır. Soğutulur. Toz şekerle birlikte servise hazır hale gelir. AYDINLAR DEYİMLER ve ATASÖZLERİ  - Dostumu tanıyana kadar, ömrüm son buldu. - Hiç bir şey görmemişe, anasınınki bile acayip gelir. - Güldürdükleri yere değil, ağlattıkları yere gidin. - Allah cahili, amir yapmasın. - Kalkınca görün, oturunca süsle. - Asili al, hasıra sar, sonra balını al. - Kayınvalide geline uç derse odaya, körmüsün derse mahzene girer. - Düşüncesi olmayan Kafanın, tezekten farkı yoktur. - Siirt'liler sinideki örtülü şeyi bilmişler.. - Damadın dilini kesmişler sesi çıkmamış. - Kıçında donu yok, canı paça istiyor. - Bilen bilir, bilmeyen bir tutam mercimek sanır. - Daha doğmadan İncil okumaya başladı. - Vadi tenha olunca, Tilki Vali olur. - Yazık o beldeye ki amiri çocuk olsun. - Testiyi baş aşağı dönder, kız anasına benzer. - Dök, fakat gönderme. - Kavga meydanda ama, düşman düşmana koşar. - Çift sürerken küçük öküz büyüğe uyar. - Her zamanın ayrı ricali vardır. - Bazı müsibet güldürür, bazısı ağlatır. - Yaşam boyu çalışmadı, kıyamet günü ip eğirmeye kalkıştı. - Komşusunun inadına, çocuğunu dövenin sadece kendi öd kesesi patlar. - Hiç yoktan bir fırt su da iyidir. - Nefsi uğruna hapsi boyladı. - Gel odaya diyorum, bodruma gidiyor. - Dört duvar bir çok ayıbı kapar. - Emirin taşı yere düştü, sesi geldi mi gelmedi mi? - Bu ateş nuruyla söner. - Günümüzün çocukları yiyorlar, doymuyorlar : Konuşuyorlar işitmiyorlar; Evleniyorlar, gidiyorlar. - Galip gelenin babası Halep'e gitmiş. - Borç, göz ağrısından beterdir. - Alacaklı, borçlusunu boğmaz. - Ayağı üzengide, namı şehirde. - Dulun şansına, geceler kısalmış. - Evin kızı, kördür. - Parası çok, aklı az. - Kötümserlik karartır, saadet aydınlatır. - Tokmağı yumruklu, kapısı iki kanatlı. - İbrik efendi oldu, süpürge hanım. - Siirt'in ayıbı 3 gün sürer. - At gelmeden yemini hazırladı. - Büyo'yu evlendireceği, O çerçilikte. - Sadık dost arıyorum, dar günler için. - Ölüm olmazsa, darlık devam etmez. - Davet, ama hasır tırmalarcasına. - Sebepsiz kahkaha, edep noksanlığındandır. - Bilmiyorsun, seni kim öpüyor, kim sövüyor. - Beni kör eden Allah kimsede göz bırakmasın. - On kişi bir arada, bir fare öldüremedi. - Bu sene, geçen seneye rahmet. - Geçen yıl çebişti, bu yıl oğlak oldu. - Sabreden, mecbur kalmış. - Senle gelmeyenle sen git. - Her darlığın sonunda ferahlık vardır. - Cumartesi, Pazar çalış kimseye muhtaç olma. - Allah büyük kapıyı küçültmesin, küçüğü büyütmesin. - Dikin iri olsun da mahalleye muhtaç olma. - Kendimi tanıtana dek ömrümü yitirdim. - Allah kalk beraber kalkayım demiş. Yatta boğazına dökeyim dememiş. - Kaynanasız gelin, çitsiz bağa benzer. - Ayaklarının kıymetini bilmeyen, ellerini yorar. - Allah erik vermiş, dişi olmayan ağıza. - Nefsi yüzünden hapsi boyladı. - Neşem sende, tadacak ad bulamam. - Boş çuvallar yükseldi, minareler eğildi. - Oğlan çocuk, babanın oğlu damadın köpen oğlu. - O kadın aynadır ki, Zincirdeki altın gibi  YÖRESEL İFADELER abafir Tırnak Abbara Geçit Âbdel Zavallı  Âbed İbadet edici Âbus Somurtkan Abyaf Beyaz âcele Yürüteç Âcep İlginç acın Hamur Adesiye Yeşil Mercimek Adunnebi Kertenkele Ağvar Yeşil Ahmar Kırmızı Âkol Akıllı Akule Hamal kancası Âlem Dünya, Ecnebi, Alim Allef Arpacı Alo alo Hindi Âme Körlük Âmel İshal, İş Âmi Okumamış Amor Amir Ankut Salkım Annun Ufak, minik Antar Erkek Kedi Ârak İçki, Ter Arbâ Dört Arbân Çarşamba günü Arbêniye   Arif Enli Armuş Boş üzüm salkımı Arus Gelin asabih Parmak Âsar İkindi Asbat Şubat Âsel Bal Asfar Sarı Asfor Kuş Asmar Esmer Âşra On Aştat Favori âtik eski Avam Kemik Avar Mart Avvis Havlama Âyn Göz, Çeşme Ayyar Mayıs Azrak Mavi Bağşiş Bahşiş Bakara İnek Ballot Palamut Baraz Domuz Barra Dışarı Barroce Güneşlenmek Basal Soğan Basmayat Çörek Batar Güçlü, Kuvvetli Batol Batıl Batot Dürüm Bavle Sidik Baydar Harman Yeri Bayf Yumurta Bebincen Patlıcan Bebu ğelf Geri Geri Beğdunes Maydanoz Beğel Katır Beğle Dişi katır Behu Antre, Giriş, koridor Bele Musibet Belleh Üç kağıtçı Belloh Bir yemek Benne Bina ustası Bep Kapı Bergeş Sini Berğ Koç, Yakışıklı Berğuf Pire Besise Ekmek peynir karışımı Beybune Gelincik otu Beys Kilot Beyt Ev Bıfor Tırnak Bındak Fındık Bısmar Çivi Bıtlan Yorgun Biker İlk çocuk Billeyl Gece Bint Kız Çocuğu Bir Kuyu Bisten Bostan Bizer Çekirdek Bokat Kart Soğan Buşiye Peştamal Carra Testi Carsa Kazak Caruşe Azı dişi, Kurna Cas Yerel alçı Cebel Dağ Cebin Alın Cece Tavuk Cemel Deve, Güzellik Cemet Soğukluk Cemus Camus Cevf Karın Cevveni İç Cevz Ceviz Cırh Yara Cızar Havuç Cidde Ebe Cidi Keçi yavrusu Cigor Mahalli Bayram Cil Semer Cimâ Cuma günü Ciran Komşu Co' Açlık Co'ên Aç Cokat Sucuk Cume Çukur Çâluk Bıtım ve Üzüm tatlısı Çapar Tümsek Çeçuk Çekiç Çehi Çay Çekule Çekül Çeluge Çengel çemçike Ufak Ayran Kepçesi Çemmum Çürümüş Çençeğene Ateş Böceği Çennun Cimri Çerğ Bileme Çerğetun Hamam Tası Çeriye Çarşaf Çetele Çatal Çırtak Eyvan Çire Çıra  Çirek Çürük, Kötü Çol Çöl Çure Avans Dadoka Değirem Taşı Dadokil Fum Sarımsak Öğütücüsü Dakon Sakal Darayyoç Merdiven Davdik Yuvarlama Davvara Daire, çok gezen Debbe Kısrak Debbeğ Derici Debub Haşare Değdeğeye   Dem Kan Den Büyük Küp Deste Oyun kağıdı Destiye Kabza Deşte Ova Deve İlaç Devhir Musriflik Devve Geveze Deyn Borç Deys Meme Deyyus Deyyus Dırre Göğüs, İnci Dibbe Ayı Dik Horoz dikden Hamam Kutusu(Bakırdan) Dikke Sedir Dikken Dükkan Dimle Sivilce Dips Pekmez Dist Kazan Dude Solucan, Kurtçuk Ebulikmeş Kuyu kurtarıcısı Ehed Pazar êhvel Şaşı Ekel Yemek Elf Bin (Sayı) Engeliye Büyük Sahan Erğeye Gülle Erisoket Mercimek ekmeği Esved Siyah Ette Baba Evne Bura Eye Yaşlı Kadın Fara Fare Faraç Kurtuluş Faras At Fasok Fasık fatıra yufka Fatka Fıtık Feden Çift Sürme Fefe Üç Felç Kar Felefen Salı günü Felek Devran Feleke Yaman Fêlep Tilki Felleh Düzenbaz feluleye Et Beni Ferğ Yavru Feset Fesat Feteh Açma Fetle Dönemeç feyye Gölge Fıfva Gümüş Fığor Kibirlilik Fıstak Fıstık Fıtra Fitre Ficel Turp Filfel Karabiber Fim Ağız Fint Mumlu ip yakacağı Finteyn İki Fitne Fitne Fum Sarımsak Gabar Hamur Örtüsü Gabrike Eski püskü örtü Gebole Un tatlısı Gebus İlleyl Karabasan Gelh Baston Gemiye Gemi Gemşe Azıcık Gemuh Yudum Gergoriye Geçici ateş Gerre Konuşkan Ger're Girbap Geşt Piknik Gezus Budama bıçağı gimgem Güğüm Ginef İnce bağırsak bumbarı Giryes Kiraz Gizven Çitlenbik Gobe  Köpük Golike Buzağı Golle Göl Gonne Günah Ğabğabe Guatır Ğadar Zulüm Ğade Öğle yemeği Ğam Dert Ğannoviya Saklambaç Ğannoye Şarkı Ğara Bok Ğarağarayyun suçiçeği Ğarğara Gargara Ğarip Yabancı Ğaruf Kupa, Maşrapa Ğavs Büyük veli Ğayyat Terzi Ğazata Gazete Ğazele Ceylan Ğebbeze Ebe gümeci Ğeboye Zula Ğecicoke Kelebek Ğed  Yanak ĞeddılArus Gelin yanağı Ğede Yarın Ğel Pahalı Ğele Kıtlık Ğele Teyze Ğemis Perşembe Ğemri Eflatun Ğemse Beş Ğenem Koyunlar Ğeşşefe Yarasa Ğeten Damat Ğeyt İple Ğırban Kafası bozuk Ğırbe Gurbet Ğırbel Elek Ğısle Salkım Ğısran Yenilmiş Ğule   Cadı Habbıl Karkot Kırağı Hacara Taş haçirke Şömine Demiri hadded Demirci Halip Süt Hameme Güvercin Hamma Tita Madımak Hammel Hamal Hanof Ekşi Harik Yanık Harika Yanmak Harir İpek haroka Tahta Balyoz Hasbe Kızamık Haset Kıskanmak haşiş Ot Hatap Odun Haten Damat Hatora Yün Sopası Havıçharra Acı biber Havsale Yutak Havş Avlu Hayt Duvar Hazik Sıkı Hebel Urgan Hed Biber acısı Hedded Demirci Hedid Demir hef Yorgan Hekuke Yemek artığı Helip Süt Heme Kayınvalide Hemu Kayınpeder Henek Çene Hennun Küflü Henun Şefkatli Hergif Nar Salkımı Herire Pestil Heses Bekçi Het  Acı Heven Havan Heyf  Acınılacak Heyye Yılan Hımmos Leblebi Hımsara Dolu Hınta Buğday Hıntiye   Hible Gebe Hilfen Yemin Hilu Tatlı Himel Yük Himme Rahatsızlık Himmem Hamam Hinne Kına Hiveceb Kaş Hizen Hüzün hosa Yüzük Ibkap Takunya Iğrara Saman Çuvalı Iğyar Salatalık Iğzeyyer Küçük Ihmar Eşek Ikrayyob Yakın Iksayyor Kısa Imğellilet Beyaz Şalgam Turşusu Imğovsa Kıvırcık Imkas Makas Immat Ölüler Imor Ömür İmselle Çuvaldız Imşar Testere ıncas Erik Inhar Gündüz Ipsat Mefruşat Irk Yerel yemek, damar Irvi Yüklük Ishur Sahur Iskat Dini tören ıskıffe Antre Istam Kürek ıstayle Bakraç Istoh Dam Iş Yuva Işhar İs, Kurum Işkok Dallar, çatlaklar Itrap Toprak Ittıke Gömlek İbe ehme Kayınço Irsas Kurşun ırtale Küfe ıveynet Gözlük İben Erkek çocuk İbre İğne İcep İcap İcer Ayak İcneyne Ev bahçesi İd Bayram, el İf Güve İffed Kalb, Gönül İfneyn Pazartesi günü İfrik Çağla İğbeys Ekmek İğdeym Çorap iğsayvat Taşak İğt Kız Kardeş İğven Et tahtası İğverze Yeğen İğzeyne Sauna İhkek Kaşıntı İhkep Aşık kemiği İjbeyne Peynir İkbir Büyük İkleve Böbrek İkruş İşkembe İktep Kitap İktibe Muska İlli Oda İm Anne İmçerket Şekerli yufka İmêllem Erkek öğretmen İmêlme Bayan öğretmen İmen İman İmselle Çuvaldız İmsine ibrik İmşakkoh ayakkabı tamircisi İmşovşe Mercimek İncum Yıldız înep Üzüm İpêt Uzak İryen Çıplak İsmeket Yağlı yufka İthel Dalak İven Kulak îzaran Alıç izbeê Parmak İzbip Kuru üzüm İzğeyyer Küçük İZVEYYE Köşe   Jijjo Kirpi Kabbele Raf Kabor Mezar Kaddume Keser Kaliye Kavurma Kamar Ay Kambik Yapı malzemesi Kamle Bit Kanuz Ukala Karib Yakın akraba Kariş Bel kemeri Karm Bağ Karnabe Tavşan Kasabe Ciğer Kasal Asma Kasor Saray Kasp Hurma Kasrun Küp Kaşmer Soytarı Kavi Kuvvetli Kavs u Kadeh Gökkuşağı Kavvara Daire Kaze Kaz Keççem Konuşkan Keddune Büyük güğüm Kekve Baykuş Kelp Köpek Keşke Keşkek Keşşe Papaz Keşşole Taze Nohut Keves Güzellik Kevetiye Pislik Kıb'be Kubbe kıffe Acur Kırkırre Haşhaş Tohumu Kısme Bölüşüm Kıt Cüce Kızbara Kişniş Kibbe Yumak Kibbe Yumak Kifel Kilit Kifp Yalan Kihel Sürme Kilme Kelime Kimme Takke Kinne Gelin Kirse İskemle kise Kilim Kişteben Yüksük Kitef Omuz Kitel İçli Köfte Kulaf Keçe Aba Kundara Ayakkabı Lamba Ampul Lappe Bir avuç Lavliye Bir oyun Lazka Yakı Leben Yoğurt Lebke Karışıklık Lehem Et Lehene Lahana Levo Ah Levs Badem Leyl Gece Leymun Limon Lıbok Tez canlı Libbet Keçe Limmene Karınca Lips Giyim Mağamis Pestil Sucuğu Mağrafe Kepçe Mahra Tay Makşor Ceviz içi malaka Kaşık Mankar Mangal Mantora Tepe Mar Bel Mara Kadın Marcih Sallanmak Marcol Kazan Marfah Rahle marvat Küpe Masarin Bağırsak Matar Yağmur Matraka Balyos May Su Mayyu Milh Salamura Mecnun Deli Meğsel Leğen mehed Beşik Mehluk Çaresiz Meknese Süpürge Melede Ramazan ateşi Melles Kevgir Meneğir Burun Menzele Odacık Mese Akşamüzeri Meşe Maşa Metfune Türlü Mevt